Հայաստանի անշարժ գույքի շուկան 2025 թվականի առաջին տասն ամիսներին ցուցադրում է տպավորիչ թվեր, սակայն մասնագիտական վերլուծությունները հուշում են, որ տոնական վիճակագրության հետևում լուրջ խնդիրներ են թաքնված։ ՊԵԿ նախկին նախագահ, «Միասնության թևեր» քաղաքական նախաձեռնության անդամ Դավիթ Անանյանն իր նոր հոդվածում բացահայտում է այն «այլ իրականությունը», որը սովորաբար դուրս է մնում պաշտոնական զեկույցներից։
Թվային աշխուժություն, թե՞ տարածքային անհավասարություն
Չնայած իրականացվել է ավելի քան 23,000 գործարք, Դավիթ Անանյանը փաստում է, որ այս աճը կենտրոնացած է բացառապես Երևանում։ Մայրաքաղաքը կլանում է շուկայի շուրջ 35%-ը, մինչդեռ մարզերում՝ հատկապես Գեղարքունիքում, Շիրակում, Սյունիքում և Տավուշում, տիրում է լճացում կամ նույնիսկ անկում։ Սա ոչ թե բնականոն զարգացում է, այլ երկրի տարածքային անհավասարության խորացման ցուցիչ։
Գները կտրվում են իրականությունից
Երևանում բնակարանների 1 քմ-ի միջին գինը հասել է աստղաբաշխական 920,000 դրամի։ Սա 3-7 անգամ գերազանցում է մարզային քաղաքների գները։ Ըստ փորձագետի՝ այս թանկացումները չունեն տնտեսական հիմնավորում և պայմանավորված են ոչ թե մարդկանց եկամուտների աճով, այլ արտաքին պահանջարկով և ներդրումային սպեկուլյացիաներով։
Օտարերկրյա գործոնը և «Հիփոթեքային բումը»
Շուկայի վրա լրացուցիչ ճնշում են գործադրում օտարերկրացիները։ Միայն հոկտեմբերին իրականացված գործարքների 60%-ից ավելին բաժին է ընկնում Ռուսաստանի քաղաքացիներին։ Բայց ամենամտահոգիչը հիփոթեքային շուկայի կտրուկ աճն է.
«Գրավադրման գործընթացները մեկ տարվա ընթացքում գրեթե կրկնապատկվել են (+99%)։ Սա նշանակում է, որ շուկան սնուցվում է ոչ թե քաղաքացիների սեփական եկամուտներով, այլ վարկային կախվածությամբ»,- նշում է Դավիթ Անանյանը։
Տնտեսական «հայելին» և վտանգավոր հակասությունները
Անանյանն ուշադրություն է հրավիրում մի վտանգավոր պարադոքսի վրա. մինչ անշարժ գույքի գները թռիչքաձև աճում են, երկրի իրական տնտեսությունը՝ արդյունաբերությունն ու արտահանումը, անկում են ապրում (արդյունաբերությունը՝ -4.9%)։
Եզրակացությունը մեկն է. մենք գործ ունենք մի «ֆինանսական փուչիկի» հետ, որը կառուցված է պարտքի և արտաքին ժամանակավոր գործոնների վրա։ Երբ բնակարանը դադարում է լինել ապրելու վայր և դառնում է ընդամենը ֆինանսական ակտիվ, իսկ արդյունաբերությունը նահանջում է, երկրի տնտեսական անվտանգությունը հայտնվում է հարվածի տակ։
