Հայաստանի հարկային համակարգի ամենաքննարկվող արտոնություններից մեկը՝ հիփոթեքային վարկի տոկոսների դիմաց եկամտային հարկի վերադարձը, շուտով կհասնի իր պատմական առավելագույնին։ Չնայած ծրագիրը մայրաքաղաքում արդեն դադարեցված է, պետական բյուջեի վրա ֆինանսական բեռը շարունակում է աճել։
Այս թեմայի շուրջ Ազգային ժողովում կարևոր պարզաբանումներ է ներկայացրել ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի (ՊԵԿ) նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը։
Թվեր և կանխատեսումներ. աճի դինամիկան
Ըստ Էդուարդ Հակոբյանի ներկայացրած տվյալների՝ ծրագրի ծախսերն աճում են տպավորիչ տեմպերով.
-
2024 թվական. Վերադարձվել է 68,6 մլրդ դրամ (32%-ով ավելի, քան 2022-ին)։
-
2025 թվական (սպասումներ). Ծավալը կհասնի շուրջ 95 մլրդ դրամի։
-
2026 թվական. Նախատեսվում է հատել 100 մլրդ դրամի սահմանը։
Ինչո՞ւ են ծախսերն աճում, եթե ծրագիրը կրճատվում է
Հարց է առաջանում. ինչպե՞ս է հնարավոր ծախսերի աճ, եթե 2025 թվականի հունվարի 1-ից Երևանում նորակառույցների համար այս արտոնությունն այլևս չի գործում։ Էդուարդ Հակոբյանը պարզաբանեց, որ սա պայմանավորված է «իներցիոն» էֆեկտով.
-
Նախկինում սկսված նախագծեր. Քաղաքացիները շարունակում են բնակարաններ գնել այն շենքերում, որոնց շինթույլտվությունը ստացվել է մինչև սահմանափակումների ուժի մեջ մտնելը։
-
Վճարումների տևողություն. Արդեն իսկ ձևակերպված վարկերը սպասարկվելու են տարիներ շարունակ՝ պահպանելով հարկի վերադարձի պահանջը։
Կարևոր սահմանափակումներ, որոնք արդեն ուժի մեջ են
ՊԵԿ նախագահը հիշեցրեց նաև նոր կանոնների մասին, որոնք միտված են բյուջետային ծախսերի զսպմանը.
-
Երևանի գոտիականություն. 2022-ից ծրագիրը չի գործում Կենտրոնում, իսկ 2025-ից՝ ամբողջ Երևանում։
-
Գումարային շեմ. 2025 թ. հունվարի 1-ից եկամտային հարկի վերադարձի առավելագույն չափը մեկ եռամսյակի համար սահմանափակվել է 750 հազար դրամով։
Ծրագրի վերջնաժամկետը
Հայաստանի կառավարության որդեգրած քաղաքականության համաձայն՝ հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկի վերադարձի համակարգը ամբողջությամբ կդադարի գործել 2029 թվականին։ Մինչ այդ, աջակցությունը աստիճանաբար կկենտրոնացվի բացառապես մարզային կառուցապատման վրա՝ խթանելով տարածքային համաչափ զարգացումը։
Այսպիսով, 2026 թվականը կլինի ծրագրի «պիկը», որից հետո միայն պետական բյուջեի այս ծախսատար հոդվածը կսկսի նվազել։
