Կադաստրային քարտեզներում տարիներ շարունակ կուտակված անճշտությունները կարող են խոչընդոտել անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցմանը և նույնիսկ հարևան սեփականատերերի միջև երկարատև վեճերի պատճառ դառնալ։ Խորհրդարանում օրերս հաստատված օրենսդրական փոփոխությունները նպատակ ունեն նման դեպքերի մի մասը լուծել հենց Կադաստրի կոմիտեում՝ առանց պարտադիր դատական ճանապարհի։
Կադաստրային սխալի ուղղումը կարող է նախաձեռնվել առանց քաղաքացու դիմումի
Խնդիրը հատկապես տարածված է այն գույքերի դեպքում, որոնք ձեռք են բերվել կամ կառուցվել են 1990-ականներին և 2000-ականներին։ Կադաստրային քարտեզներում կարող են լինել անճշտություններ ոչ միայն հողամասի մակերեսի, այլև դրա տեղակայման, պատկանելիության և սահմանների վերաբերյալ։
Նման խնդիրներ նշվում են ինչպես Երևանի խիտ կառուցապատված հատվածներում՝ այդ թվում Նարդի փողոցում և Սարիթաղում, այնպես էլ մարզերում, որտեղ նախկինում հողամասերը սեփականաշնորհվել են համայնքապետարանների կամ գյուղապետարանների տրամադրած փաստաթղթերի հիման վրա։
Նոր կարգավորմամբ Կադաստրի կոմիտեն և համայնքի ղեկավարը, ունենալով քարտեզում առկա սխալն ուղղելու նախաձեռնության իրավասություն, պետք է այդ գործընթացը սկսեն, եթե անճշտությունը խոչընդոտում է անձի իրավունքի պետական գրանցմանը։
Կարևոր փոփոխություններից մեկն այն է, որ վարույթին մասնակցող անձանց անհամաձայնությունն ինքնին այլևս չպետք է խոչընդոտի սխալի ուղղմանը, եթե վարույթի նյութերում կան բավարար ապացույցներ ուղղում կատարելու համար։
Այս մոտեցման հիմքում այն տրամաբանությունն է, որ ակնհայտ կադաստրային սխալի դեպքում քաղաքացիները ստիպված չլինեն վիճարկել միմյանց պետական գրանցումները։ Փոխարենը խնդիրը պետք է ուսումնասիրվի Կադաստրի կոմիտեում հարուցված վարչական վարույթի շրջանակում։
Հարևանների միջև վեճերի ռիսկը ամբողջությամբ չի վերանում
Եթե անճշտությունը վերաբերում է համայնքի և քաղաքացու հարաբերություններին, այն հնարավոր է համեմատաբար պարզ կարգով շտկել համայնքի ղեկավարի դիմումի հիման վրա։ Ավելի բարդ են այն դեպքերը, երբ վիճաբանությունը երկու մասնավոր սեփականատերերի միջև է։
Հատկապես բարձրարժեք հողատարածքների դեպքում, որտեղ մեկ քառակուսի մետրի արժեքը, բերված օրինակի համաձայն, կարող է կազմել 1000-2000 դոլար, սահմանների նույնիսկ փոքր շեղումը կարող է էական գույքային շահերի բախման պատճառ դառնալ։ Նման վեճերը կարող են տարիներով անցնել տարբեր դատական ատյաններով։
Փոփոխություններով նախատեսվում է նաև, որ չափագրողը պետք է չափագրման օրվա, ժամի և վայրի մասին տեղեկացնի չափագրվող տարածքին սահմանակից գույքերի սեփականատերերին։
Միաժամանակ սահմանվում է, որ պատշաճ ծանուցված, բայց չափագրմանը չներկայացած հարևանը համարվում է համաձայնություն տված։
Այս դրույթը կարող է նաև նոր վեճերի աղբյուր դառնալ։ Իրավաբանների գնահատմամբ՝ չափագրմանը չմասնակցած անձինք հետագայում կարող են փորձել դատարանում բողոքարկել Կադաստրի կոմիտեի գործողությունները։
Գլխավոր հարցը դառնում է պատշաճ ծանուցումը
Նոր մեխանիզմը կարող է նվազեցնել այն վեճերի թիվը, որոնց հիմքում հենց կադաստրային քարտեզի սխալն է, սակայն իրավաբանների գնահատմամբ այն ինքնաբերաբար չի վերացնի դատարան դիմելու անհրաժեշտությունը։
Որքան արդյունավետ կլինի նոր կարգավորումը, մեծապես կախված է գործընթացում բոլոր շահագրգիռ անձանց իրական և պատշաճ ծանուցումից։ Եթե սահմանակից սեփականատերերը ժամանակին տեղեկացված լինեն չափագրման և սխալի ուղղման վարույթի մասին, վեճը լուծելու ավելի մեծ հնարավորություն կլինի հենց Կադաստրի կոմիտեի շրջանակում։
Գույքի սեփականատերերի համար սա նշանակում է, որ կադաստրային քարտեզում սահմանների, մակերեսի կամ տեղակայման անհամապատասխանություն հայտնաբերելու դեպքում կարևոր է հետևել ոչ միայն սեփական փաստաթղթերին, այլև հարևան գույքերի հետ սահմանների ճշտման և ծանուցման ընթացակարգին։
