Հայաստանի ֆինանսական համակարգի կայունությունը և անշարժ գույքի շուկան հայտնվել են լուրջ մարտահրավերների առաջ։ ՀՀ Կենտրոնական բանկն իր 2024 թ. ֆինանսական կայունության հաշվետվության մեջ արդեն բացահայտ խոսում է գների աճի տեմպերի դանդաղման և «ավելցուկային առաջարկի» ձևավորման ռիսկերի մասին։
Այս իրավիճակի շուրջ իր տեսակետներն է ներկայացրել անշարժ գույքի փորձագետ Կարապետ Հովհաննիսյանը, ով դեռ ամիսներ առաջ էր կանխատեսել այս սցենարը։
Ուշացած արձագանք և կառավարման բացթողումներ
Ըստ Կարապետ Հովհաննիսյանի՝ Կենտրոնական բանկի զգուշավոր հայտարարություններն ուշացած են։ Փորձագետը նշում է, որ պետական մարմինները տասնամյակներ շարունակ չեն զբաղվել մոդելավորմամբ և կանխատեսմամբ։
«Իրավիճակը, որն այսօր ունենք, պարզ էր դեռ մի քանի տարի առաջ։ Եթե պատասխանատուները չգիտեին այս մասին, գործ ունենք ոչ կոմպետենտության հետ, իսկ եթե գիտեին ու չէին ասում՝ ապա ոչ ազնիվ գործելաոճի»,— շեշտում է նա։
Գնանկումը վնաս չէ, այլ՝ հնարավորություն
Տարածված այն կարծիքին, թե գների անկումը կվնասի պետությանը, Հովհաննիսյանը հակադարձում է. գույքի հասանելիությունը կաշխուժացնի տնտեսությունը, կկանխի արտագաղթը և կլուծի ժողովրդագրական խնդիրները։ Շուկայի արհեստական թանկացումը երկիրը դարձրել է ոչ մրցունակ թե՛ զբոսաշրջության, թե՛ ներդրումների համար։
Եկամտահարկի օրենքը և սպառված պահանջարկը
Վերլուծելով ՊԵԿ-ի և ԿԲ-ի տվյալները՝ Կարապետ Հովհաննիսյանը ուշագրավ թվեր է հրապարակում։ Հայաստանում բարձր վարձատրվող խմբում (ովքեր կարող են իրենց թույլ տալ նման գներով բնակարան) կա շուրջ 35,000 մարդ, սակայն գործարքների թիվը հասել է 60,000-ի։ Սա նշանակում է, որ ցածր եկամուտ ունեցողներն ընտանիքներով միավորվել են՝ վարկ վերցնելու համար, և այժմ այդ ռեսուրսը նույնպես սպառված է։
«Այսօր կա երկու ճանապարհ. կա՛մ աշխատավարձերը պետք է բարձրանան 100%-ով, կա՛մ գները պետք է իջնեն 45-50%-ով, որպեսզի շուկայում նոր գնորդ հայտնվի»,— փաստում է փորձագետը։
Ի՞նչ պետք է աներ պետությունը
Փորձագետի կարծիքով՝ եկամտահարկի վերադարձի օրենքի փոխարեն պետք է իրականացվեր սոցիալական բնակարանաշինության ծրագիր։ Բացի այդ, անհրաժեշտ էր սահմանել խիստ ֆիլտրեր.
-
Սահմանել վաճառքի առավելագույն գին և վարկի տոկոսադրույքի շեմ։
-
Արգելել օրենքով գնված բնակարանների վերավաճառքը կամ վարձակալությունը որոշակի ժամկետով (օրինակ՝ 20 տարի)։
«Հայկական նպատակ» և հոգևոր արժեքներ
Հոդվածի ամենաառանցքային կետերից մեկը Կարապետ Հովհաննիսյանը համարում է հավաքական նպատակի բացակայությունը։ Նա կոչ է անում ձևավորել «Հայկական նպատակ»՝ հստակ ռազմավարությամբ ու կանոնագրքով, որը զերծ կլինի անձնական ագահությունից և արագ հարստանալու մոլուցքից։
«Մարդիկ երջանիկ չեն՝ թե՛ տուն ունեցողը, թե՛ չունեցողը։ Մեզ անհրաժեշտ է ապաշխարհություն և հրաժարում նախանձից ու ատելությունից։ Մենք պետք է կառուցենք պետություն, որտեղ շահույթը չի գերադասվի ընդհանուր ապագայից»։
Եզրակացություն.
Անշարժ գույքի շուկայում սպասվող գնանկումը կարող է դառնալ տնտեսության լոկոմոտիվը, եթե պետությունը ստանձնի կարգավորողի դերը և վերջ դնի գերշահույթների գայթակղությանը։ Իսկ մինչ այդ, շուկան սպասում է կտրուկ ճշգրտումների։
