Կառուցապատողների նոր կանոնները․ ինչպե՞ս են պաշտպանվելու բնակարանների գնորդները
Հայաստանում կառուցապատողների դեմ սպառողների դիմում-բողոքների թիվը շարունակում է բարձր մնալ։ Դրանք հիմնականում վերաբերում են շինարարության ավարտի խոստացված ժամկետների խախտմանը, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ գնորդին հանձնված բնակարանը չի համապատասխանում նախապես ներկայացված պայմաններին կամ հրապարակային գովազդին։
Միևնույն ժամանակ կառուցապատման ոլորտը կարգավորող օրենսդրական նախագծերի քննարկումները տարիներ շարունակ ձգձգվում են, իսկ վերջնական կարգավորումները դեռ ընդունված չեն։
Գործող կարգավորումները բավարար չեն
Կառուցապատողների հայկական ասոցիացիայի նախագահ Գուրգեն Գրիգորյանը Sputnik Արմենիայի եթերում նշել է, որ Հայաստանում կառուցապատողների գործունեությանը վերաբերող իրավական կարգավորումները դեռ ամբողջական և հստակ չեն։ Այդ բացերը որոշ կառուցապատողների հնարավորություն են տալիս չարաշահումներ կատարել։
Նրա խոսքով՝ շուկայում հանդիպում են դեպքեր, երբ կառուցապատողները դիտավորյալ կամ անփութության հետևանքով գնորդներին չեն տրամադրում այն բնակարանը կամ անշարժ գույքը, որը ներկայացրել էին դեռ շինարարության փուլում՝ հրապարակային գովազդներում։
Երբ գնորդի ակնկալիքները չեն արդարանում, սպառողի շահերի պաշտպանության գործող հիմնական մեխանիզմները կիրառվում են Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի լիազորությունների շրջանակում։
Կառուցապատողների դեմ ներկայացվող բողոքներից մի քանիսը հանձնաժողովն ուղարկում է Կառուցապատողների հայկական ասոցիացիային՝ որպես մասնագիտացված գործընկեր կառույցի։
Ինչի՞ց են առավել հաճախ բողոքում գնորդները
Գուրգեն Գրիգորյանի խոսքով՝ բողոքները հիմնականում վերաբերում են երկու խնդրի․
- կառուցապատողը խախտում է շինարարության ավարտի կամ բնակարանի հանձնման նախապես խոստացված ժամկետը,
- ավարտված բնակարանը չի համապատասխանում պայմանագրով կամ գովազդով ներկայացված պայմաններին։
Խնդիրներ են առաջանում նաև այն դեպքերում, երբ գնորդը դեռ չկառուցված շենքում բնակարան գնելու իրավունք է ձեռք բերում, սակայն պայմանագրում հստակ և ամբողջական նկարագրված չէ, թե վերջնական արդյունքում ինչպիսի բնակարան պետք է ստանա։
Այսպիսի պայմաններում գնորդը կարող է դժվարությամբ ապացուցել, թե կառուցապատողը հատկապես ինչ պարտավորություններ էր ստանձնել։
Ի՞նչ է նախատեսում նոր օրինագիծը
Չարաշահումները նվազեցնելու նպատակով Կառուցապատողների հայկական ասոցիացիան մշակել է գնելու իրավունքով ծանրաբեռնված կառուցապատման մասին նոր օրենքի նախագիծ։ Այն ներկայում ակտիվ շրջանառության մեջ է կառավարությունում։
Նախագծով նախատեսվում է սահմանել կառուցապատողների վարքագծի հստակ պահանջներ՝ ամրագրելով թույլատրելի և անթույլատրելի գործողությունների սահմանները։
Եթե կառուցապատողը ցանկանում է դեռ կառուցման փուլում գտնվող շենքից հրապարակային առաջարկով բնակարան կամ այլ անշարժ գույք վաճառել, նա պետք է համապատասխանի մի շարք պարտադիր պայմանների։ Մասնավորապես՝ կառուցապատողը պետք է՝
- ունենա պաշտոնական կայք,
- կայքում հրապարակի քաղաքաշինական փաստաթղթերը և հաստատված նախագիծը,
- գովազդում ներկայացնի հաստատված նախագծին ու քաղաքաշինական թույլտվություններին համապատասխան անշարժ գույք,
- չգովազդի իրականությանը չհամապատասխանող պայմաններ կամ հնարավորություններ,
- անցնի պարտադիր աուդիտ,
- աուդիտի եզրակացությունը հրապարակի իր կայքում։
Այս պահանջները վերաբերում են այն իրավիճակներին, երբ կառուցապատողը շինարարության ավարտից առաջ, ըստ էության, գնորդին «խոստում է վաճառում»։
Մոլորեցնող գովազդի համար կարող է պատասխանատվություն սահմանվել
Օրենքի նախագծով առաջարկվում է տուգանք կիրառել այն կառուցապատողների նկատմամբ, որոնց գովազդած անշարժ գույքը կամ ենթակառուցվածքը շինարարության ավարտին չի համապատասխանում ներկայացված տվյալներին։
Օրինակ՝ եթե գովազդում նշվել է որոշակի չափերի լողավազանի առկայության մասին, սակայն այն նախատեսված չէ պայմանագրով և փաստացի չի կառուցվել, սպառողը կարող է գովազդային նյութը ներկայացնել որպես ապացույց։
Այդ դեպքում գնորդը կարող է դիմել Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողով՝ խնդրելով կառուցապատողի նկատմամբ վարչական վարույթ հարուցել և կիրառել պատասխանատվության կամ ներգործության համապատասխան միջոցներ։
Գնորդների համար կարևոր է պահպանել կառուցապատողի հրապարակած գովազդային նյութերը, առաջարկները և անշարժ գույքի պայմանների վերաբերյալ փաստաթղթերը, քանի որ դրանք կարող են ներկայացվել որպես ապացույց։
Ինչպե՞ս են պաշտպանվելու գնորդները կառուցապատողի սնանկության դեպքում
Կառուցապատողների հայկական ասոցիացիան փոփոխություններ է առաջարկել նաև «Սնանկության մասին» օրենքում։ Դրանց նպատակը կառուցապատողի սնանկության դեպքում բնակարանների գնորդներին հնարավոր ֆինանսական ռիսկերից պաշտպանելն է։
Առաջարկվող կարգավորումների համաձայն՝ կառուցապատողը պետք է ընտրի հետևյալ տարբերակներից մեկը․
- անդամակցի ինքնակարգավորվող մարմնին և գործի դրա սահմանած ընդհանուր կանոններով,
- անշարժ գույքը վաճառի միայն շինարարության ավարտից հետո,
- մինչև շինարարության ավարտը սառեցված պահի իր գրավադրված դրամական միջոցները,
- գնորդի վճարած գումարների վերադարձը երաշխավորի բանկի կամ ապահովագրության միջոցով։
Գուրգեն Գրիգորյանի գնահատմամբ՝ առաջարկվող մոտեցումը հավասարակշռում է երեք կողմերի շահերը։ Այն նպաստում է կառուցապատողների արդար վարքագծին, ապահովում է ոլորտի նկատմամբ պետական վերահսկողության թափանցիկությունը և պաշտպանում սպառողներին հնարավոր մոլորեցումներից ու չարաշահումներից։
Վերջնական տարբերակը դեռ չկա
Նախագծերի քննարկումները շարունակվում են արդեն երկար տարիներ։ Դրանք մի քանի անգամ վերամշակվել են, իսկ տարբեր գերատեսչություններ առաջարկել են ինչպես պահանջների խստացում, այնպես էլ որոշ դրույթների մեղմացում։
Չնայած կատարված աշխատանքին՝ կառուցապատման ոլորտը կարգավորող օրենսդրական նախագծերի վերջնական տարբերակը դեռևս ձևավորված և ընդունված չէ։
