Անշարժ գույքի վարձակալության և գնման շուկայում քաղաքացիները երբեմն հանդիպում են անձանց կամ կազմակերպությունների, որոնք ներկայացնում են կեղծ առաջարկներ, նախապես գումար պահանջում և հետո անհետանում։ Իրավապաշտպանների գնահատմամբ՝ ռիսկերը հատկապես մեծանում են, երբ գործարքը հիմնվում է միայն բանավոր պայմանավորվածության վրա, իսկ փաստաթղթերը նախապես չեն ստուգվում։
Նախապես պահանջվող միջնորդավճարը կարող է խարդախության նշան լինել
Որոշ դեպքերում ռիելթոր ներկայացող անձինք հաճախորդից նախապես միջնորդավճար են պահանջում՝ խոստանալով գտնել համապատասխան բնակարան։ Գումարը ստանալուց հետո նրանք կարող են այլևս կապի դուրս չգալ կամ ներկայացնել իրականությանը չհամապատասխանող առաջարկներ։
Նկարագրված դեպքերից մեկում քաղաքացուն առաջարկվել է բնակարան ձեռք բերել հիփոթեքով։ Նա վճարել է 2 միլիոն դրամ որպես սկզբնական կանխավճար, սակայն հետագայում պարզվել է, որ գործարք առաջարկող անձը բնակարանի սեփականատերը չէր․ գույքը սեփականատիրոջից վերցված էր վարձակալությամբ։ Մի քանի զանգից հետո ներկայացված հեռախոսահամարներն անհասանելի են դարձել։
Խարդախության մեկ այլ սխեմայում անձը ներկայացել է որպես բնակարանի բնակիչ և առաջարկել ազատ սենյակը կիսել՝ վարձավճարը նույնպես բաժանելու պայմանով։ ՌԴ-ից ժամանած երիտասարդը տեսել է բնակարանը, վճարել պահանջված գումարը, սակայն հետագայում պարզել է, որ գործ ունի խաբեության հետ։ Նրա խոսքով՝ ոստիկանություն դիմելուց հետո անցել է շուրջ մեկ ամիս, իսկ գումարը վերադարձվել է բնակարանում իրականում ապրող անձի օգնությամբ։
Լիազորագրերի իսկության հարցը ևս ռիսկ է համարվում
Իրավապաշտպանները ուշադրություն են հրավիրում նաև արտերկրում տրված լիազորագրերի ստուգման խնդրին։ Նրանց գնահատմամբ՝ հատկապես Ռուսաստանի Դաշնությունից ներկայացվող որոշ լիազորագրերի դեպքում փաստաթղթի հիմքում նշված տվյալների իսկությունը ստուգելու արդյունավետ մեխանիզմների հետ կապված խնդիրներ կան։
Որպես օրինակ ներկայացվել է փորձ, որի ընթացքում անձը Մոսկվայում նոտարական գրասենյակից ստացել է լիազորագիր Երևանի Բաղրամյան 26 հասցեի գույքի վաճառքի համար։ Իրավապաշտպանների գնահատմամբ՝ նման դեպքերը ցույց են տալիս, որ միայն նոտարական վավերացումը դեռ բավարար հիմք չէ գույքի նկատմամբ վաճառողի իրավասությունը առանց լրացուցիչ ստուգման ընդունելու համար։
Ռիելթորական գործունեությունը նախատեսվում է ավելի խիստ կարգավորել
Ներկայացված տեղեկության համաձայն՝ հաջորդ տարվանից ուժի մեջ պետք է մտնի ռիելթորական գործունեությունը կարգավորող օրենքը։ Նախատեսվում է մասնագետների համար անցկացնել որակավորման քննություններ, որոնց արդյունքով նրանք կստանան որակավորման վկայականներ։
Իրավապաշտպանների կարծիքով՝ այս մեխանիզմը կարող է որոշակի զսպող ազդեցություն ունենալ և սահմանափակել այն անձանց մուտքը շուկա, որոնք չունեն համապատասխան մասնագիտական կարգավիճակ։ Միաժամանակ հնչում է նաև ավելի խիստ մոտեցման առաջարկ՝ ոլորտում թույլ տալ հիմնականում լիցենզավորված կազմակերպությունների գործունեությունը։
Ինչ պետք է ստուգի գնորդը կամ վարձակալը
Անշարժ գույքի գործարքի դեպքում կարևոր է չսահմանափակվել միայն բանավոր պայմանավորվածությամբ։ Նախքան կանխավճար, միջնորդավճար կամ վարձավճար փոխանցելը անհրաժեշտ է պարզել՝ ով է գույքի իրական սեփականատերը, ինչ իրավասությամբ է միջնորդը հանդես գալիս և արդյոք ներկայացված լիազորագիրը կամ մյուս փաստաթղթերը համապատասխանում են իրական տվյալներին։
Ռիելթորական խարդախության հետևանքը կարող է լինել ոչ միայն գումարի կորուստը, այլև երկարատև իրավական վեճը։ Այդ պատճառով փաստաթղթերի նախնական ստուգումը և գործարքի կողմերի իրավասությունների ճշտումը մնում են գնորդի և վարձակալի հիմնական պաշտպանական միջոցներից։
