Բնակարան գնելիս երբեմն պարզվում է, որ դրա հասցեում դեռ հաշվառված են նախկին սեփականատերը, նրա ընտանիքի անդամները կամ այլ անձինք։ Արդյո՞ք նոր սեփականատերը պարտավոր է դիմել դատարան՝ նրանց հաշվառումից հանելու համար։
Հայաստանում նման հարցը որոշ դեպքերում հնարավոր է լուծել առանց դատարանի արդեն այսօր։ Միաժամանակ քննարկվում է բնակչության հաշվառման նոր կարգ, որը նախատեսում է փոխել սեփականատիրոջ դիմումի քննության և հաշվառված անձին ծանուցելու ընթացակարգերը։
Ինչպե՞ս է հնարավոր մարդուն հաշվառումից հանել այսօր
ՀՀ կառավարության 2005 թվականի հուլիսի 14-ի N 1231-Ն որոշմամբ հաստատված կարգով սեփականատերը կամ համասեփականատերերից մեկը կարող է դիմել իրավասու մարմնին՝ բնակարանում հաշվառված անձի գրանցումը դադարեցնելու պահանջով։
Կարգի 8.1-ին և 13.1-ին կետերի համաձայն՝ եթե դիմումում նշված անձը չունի տվյալ բնակելի տարածության նկատմամբ սեփականության կամ օգտագործման իրավունք, նախատեսված է նրան հաշվառումից հանելու վարչական ընթացակարգ։
Դիմումը ստանալուց հետո տեղական ռեգիստրը Կադաստրի կոմիտեի տվյալների միջոցով ստուգում է գույքի նկատմամբ գրանցված իրավունքները։
Էլեկտրոնային ստուգման դեպքում որոշումը կայացվում է 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Եթե պարզվում է, որ անձն ունի սեփականության կամ օգտագործման իրավունք, դիմումը մերժվում է։
Հաշվառումից հանված անձը որոշումից հետո 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում ծանուցվում է գրանցման դադարեցման և դրա իրավական հիմքերի մասին։
Այսինքն՝ առանց դատարանի հաշվառումից հանելու հնարավորությունը նոր չէ։ Այն արդեն նախատեսված է գործող օրենսդրությամբ, սակայն կիրառելի է սահմանված պայմանների առկայության դեպքում։
Ի՞նչ է փոխվելու 2027 թվականի նոր կարգով
ՀՀ ներքին գործերի նախարարությունը 2026 թվականի հոկտեմբերի 9-ին հանրային քննարկման է ներկայացրել «Բնակչության հաշվառման կարգը սահմանելու մասին» կառավարության որոշման նախագիծը։
Քննարկումն ավարտվել է հոկտեմբերի 25-ին։ Նախագծով կարգի ուժի մեջ մտնելը նախատեսվում է 2027 թվականի հունվարի 1-ից, սակայն որոշումը դեռ ընդունված չէ։
Առաջարկվող կարևոր փոփոխություններից մեկը վերաբերում է սեփականատիրոջ պահանջով հաշվառումը դադարեցնելու գործընթացին։
Եթե սեփականատերը նախաձեռնում է իր բնակարանի հասցեում երրորդ անձի հիմնական հասցեի գրանցման դադարեցումը, այդ անձը պետք է նախապես ծանուցվի։
Ծանուցումն ստանալուց հետո նա կունենա 5 աշխատանքային օր՝ համաձայնելու կամ իր դիրքորոշումը ներկայացնելու համար։
Մասնավորապես, հաշվառված անձը կարող է հայտնել, որ ունի բնակարանն օգտագործելու իրավական հիմք կամ փաստացի բնակվում է այդ հասցեում։
Եթե օգտագործման իրավունքը հաստատվի Կադաստրի տվյալներով, կամ ոստիկանությունը հաստատի փաստացի բնակվելու հանգամանքը, նախագծով նախատեսվում է մերժել սեփականատիրոջ պահանջը։
Իսկ եթե հաշվառված անձը սահմանված ժամկետում չարձագանքի, հիմնական հասցեի գրանցումը նախատեսվում է դադարեցնել ինքնաշխատ։
Այսպիսով, գործող և առաջարկվող ընթացակարգերի էական տարբերությունը հաշվառված անձին նախապես տեղեկացնելու և իր դիրքորոշումը ներկայացնելու հնարավորություն տալն է։
Իսկ եթե անձը բնակվում է բնակարանում, բայց սեփականատեր չէ
Սեփականության իրավունք չունենալը դեռ չի նշանակում, որ անձն անպայման ապօրինի է բնակվում տվյալ հասցեում։
Նա կարող է ունենալ գույքն օգտագործելու իրավական հիմք կամ փաստացի բնակվել այնտեղ՝ առանց սեփականատեր լինելու։
Նոր կարգի նախագծով նման հանգամանքների ստուգման համար նախատեսվում են առանձին մեխանիզմներ։
Սա կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ սեփականատիրոջ և հաշվառված անձի միջև առկա է տարաձայնություն բնակարանում ապրելու կամ գույքն օգտագործելու իրավունքի վերաբերյալ։
Հաշվառումից հանելը և բնակարանից վտարելը տարբեր իրավական գործընթացներ են։
Բնակչության պետական ռեգիստրում գրանցման դադարեցումը ինքնին չի լուծում գույքի օգտագործման իրավունքի վերաբերյալ վեճը և չի նշանակում անձի հարկադիր վտարում։
Սեփականատերը կկարողանա տեսնել՝ ովքեր են հաշվառված իր բնակարանում
Նախագծով նախատեսվում է նաև էլեկտրոնային հարթակ, որտեղ ֆիզիկական անձ հանդիսացող սեփականատիրոջը հասանելի կլինեն իր անշարժ գույքի հասցեում հաշվառված անձանց որոշ տվյալներ։
Դրանց թվում են՝
-
հաշվառված անձի անունը և ազգանունը,
-
հասցեի տեսակը՝ հիմնական կամ ոչ հիմնական,
-
հաշվառման ամսաթիվը։
Տեղեկությունները հասանելի կլինեն, եթե Կադաստրի կոմիտեի տվյալներով հաստատվի դիմողի սեփականության իրավունքը։
Նոր համակարգով տարբերակվելու են հիմնական և ոչ հիմնական հասցեները։ Վերջինս կարող է օգտագործվել պաշտոնական ծանուցումներ ստանալու համար և նախատեսվում է գրանցել առանց սեփականատիրոջ նախնական համաձայնության։
Սակայն դրա դադարեցման ընթացակարգն ավելի պարզ է․ սեփականատերը կկարողանա հարթակում անմիջապես դադարեցնել իր գույքի հասցեում երրորդ անձի ոչ հիմնական հասցեի գրանցումը։
Հասցեով հաշվառումը որևէ անձի ինքնին սեփականության կամ բնակարանն օգտագործելու իրավունք չի տալիս։
Պե՞տք է արդյոք բոլորին նորից հաշվառվել
Նախագծով արդեն հաշվառված անձանց համար համատարած վերագրանցման պահանջ նախատեսված չէ։
Մինչև նոր կարգի ուժի մեջ մտնելը բնակչության պետական ռեգիստրում հաշվառված անձինք կշարունակեն մնալ հաշվառված, իսկ նրանց նախկին մշտական կամ փաստացի բնակության հասցեն նոր շտեմարանում կգրանցվի որպես հիմնական հասցե։
Նոր մշտական բնակության վայր տեղափոխվելու կամ հիմնական հասցեի գրանցումը դադարեցվելու դեպքում նախատեսվում է նոր հասցեն գրանցելու 15 աշխատանքային օրվա ժամկետ։
Ի՞նչ պետք է ստուգի բնակարան գնողը
Բնակարանի հասցեում այլ անձանց հաշվառված լինելը չի նշանակում, որ նրանք տվյալ գույքի սեփականատերերն են։ Սակայն այդ հանգամանքը կարևոր է գործարքի նախապատրաստման ընթացքում։
Գնորդին նպատակահարմար է մինչև առուվաճառքի պայմանագրի ստորագրումը պարզել՝ ովքեր են հաշվառված բնակարանում, արդյոք նրանք փաստացի բնակվում են այնտեղ և ունեն գույքն օգտագործելու իրավական հիմքեր։
Նույնքան կարևոր է ստանալ Կադաստրի կոմիտեի պաշտոնական տեղեկությունները գույքի նկատմամբ գրանցված իրավունքների և սահմանափակումների մասին։
Եթե վաճառվող բնակարանում դեռ հաշվառված են նախկին բնակիչները, կողմերը կարող են մինչև գործարքի ավարտը հստակեցնել նրանց հաշվառման դադարեցման հարցը և համապատասխան պարտավորությունները նախատեսել պայմանագրով։
Հաշվառված անձանց վերաբերյալ տեղեկությունները չեն փոխարինում անշարժ գույքի իրավական վիճակի ամբողջական ստուգմանը։
Ի՞նչ է նշանակում նոր կարգը սեփականատերերի համար
Բնակարանում հաշվառված անձին հաշվառումից հանելու հնարավորությունը Հայաստանում գործում է արդեն տարիներ շարունակ։ Նախատեսվող փոփոխությունների հիմնական նշանակությունը ոչ թե այդ իրավունքի առաջին անգամ ներդրումն է, այլ դրա կիրառման ընթացակարգերի վերանայումը։
Նոր կարգավորումը կարող է սեփականատերերին տրամադրել ավելի հարմար էլեկտրոնային գործիքներ, իսկ հաշվառված անձանց՝ նախապես տեղեկացվելու և իրենց իրավունքները ներկայացնելու լրացուցիչ հնարավորություն։
Միաժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ 2027 թվականի համար առաջարկվող ընթացակարգերը դեռ նախագծի կարգավիճակ ունեն և կարող են փոփոխվել մինչև վերջնական ընդունումը։
Բնակարանների սեփականատերերի և գնորդների համար ամենակարևոր սկզբունքը մնում է անփոփոխ․ հաշվառման հասցեն և անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքը տարբեր իրավական հասկացություններ են, որոնք անհրաժեշտ է գնահատել առանձին։
