Երեխայի հաշվառման հասցեն․ ինչ կլինի, եթե ծնողները տարբեր հասցեներում են գրանցված

Հայաստանում առաջարկվում է փոխել երեխաների բնակության հասցեի հաշվառման ընթացակարգը։ Նախատեսվող կարգավորումը հատկապես կարևոր է այն ընտանիքների համար, որտեղ ծնողները հաշվառված են տարբեր հասցեներում, միասին չեն ապրում կամ տարաձայնություններ ունեն երեխայի բնակության վայրի հարցում։

Նոր մեխանիզմի համաձայն՝ ծնողներից մեկը չի կարողանա առանց մյուսին տեղեկացնելու փոխել երեխայի հիմնական հաշվառման հասցեն, եթե ծնողների հիմնական հասցեները տարբեր են։ Մյուս ծնողը կստանա ծանուցում և կունենա 5 աշխատանքային օր՝ իր դիրքորոշումը ներկայացնելու համար։

Միաժամանակ առաջարկվում են առանձին կանոններ նորածինների և 16 տարին լրացած անչափահասների համար։

Փոփոխությունները ներառված են ՀՀ ներքին գործերի նախարարության մշակած «Բնակչության հաշվառման կարգը սահմանելու մասին» կառավարության որոշման նախագծում։

Կարևոր է․ 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ի դրությամբ այս կարգավորումները դեռ նախագծային փուլում են։ Նախատեսված ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 2027 թվականի հունվարի 1-ն է։

Երեխայի հասցեն փոխելու համար մյուս ծնողին կտրամադրվի 5 աշխատանքային օր

Նախագծի ամենակարևոր փոփոխություններից մեկը վերաբերում է այն դեպքերին, երբ ծնողների հիմնական հաշվառման հասցեները տարբեր են։

Օրինակ՝ մայրը հաշվառված է Երևանում, իսկ հայրը՝ Աբովյանում։ Երեխան հաշվառված է մոր հասցեով, սակայն հայրը ցանկանում է նրա հիմնական հասցեն փոխել և գրանցել իր հասցեում։

Նախատեսվող ընթացակարգով՝ համապատասխան դիմում ներկայացնելուց հետո մյուս ծնողը կծանուցվի ինքնաշխատ եղանակով։

Ծանուցման օրվան հաջորդող 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում նա կկարողանա համաձայնություն հայտնել կամ առարկել երեխայի հասցեի փոփոխությանը։

Եթե մյուս ծնողը համաձայնի կամ սահմանված ժամկետում չարձագանքի, հասցեի փոփոխությունը կիրականացվի ինքնաշխատ՝ նախագծով նախատեսված ընթացակարգի համաձայն։

Սակայն եթե ծնողը առարկի, հարցը չի լուծվի պարզապես դիմումը մերժելով։

Ի՞նչ կլինի, եթե ծնողներից մեկը դեմ լինի

Առարկության դեպքում հասցեի փոփոխման գործընթացը կկասեցվի, և նախատեսվում է պարզել երեխայի փաստացի բնակության վայրը։

Այդ նպատակով ոստիկանությունը կստուգի՝ արդյոք երեխան իրականում բնակվում է այն հասցեում, որտեղ առաջարկվում է նրան հաշվառել։

Եթե փաստացի բնակվելու հանգամանքը հաստատվի, երեխայի հիմնական հասցեն կփոխվի։ Հակառակ դեպքում փոփոխությունը կմերժվի։

Այս մեխանիզմը հատկապես կարևոր է այն իրավիճակներում, երբ երեխայի փաստացի բնակության վայրն ու բնակչության պետական ռեգիստրում նշված հասցեն չեն համընկնում։

Միայն ծնողի առարկությունը բավարար չի լինի հասցեի փոփոխությունն անվերապահորեն արգելելու համար։ Միաժամանակ մյուս ծնողի լռությունը կարող է հանգեցնել դիմումով նախաձեռնված փոփոխության իրականացմանը։

Այստեղ անհրաժեշտ է տարբերել երկու հարց՝ երեխայի հասցեի վարչական հաշվառումը և ծնողների միջև երեխայի բնակության վայրի վերաբերյալ իրավական վեճը։

Ոստիկանության կողմից փաստացի բնակության ստուգումը չի փոխարինում երեխայի բնակության վայրը որոշելու վերաբերյալ դատական ակտին և ինքնին չի լուծում ծնողական իրավունքների շուրջ վեճերը։

Նորածինը ո՞ր հասցեում կհաշվառվի

Առանձին փոփոխություն է նախատեսվում նորածինների առաջին հիմնական հասցեի գրանցման համար։

Նախագծի համաձայն՝ նորածնի առաջին հիմնական հասցեն գրանցելիս որպես հիմք կընդունվի մոր հիմնական հաշվառման հասցեն։

Եթե մայրը հիմնական հաշվառման հասցե չունի, հիմք կընդունվի հոր հիմնական հասցեն։

Օրինակ՝ եթե մայրը հաշվառված է Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում, իսկ հայրը՝ Կոտայքի մարզում, նորածնի առաջին հիմնական հասցեն, որպես ընդհանուր կանոն, կգրանցվի մոր հասցեի տվյալների հիման վրա։

Սակայն կարևոր է հասկանալ, որ խոսքը բնակչության պետական ռեգիստրում հասցեի գրանցման մասին է։ Դա ինքնին չի որոշում երեխայի հետագա բնակության պայմանները կամ ծնողների միջև հնարավոր տարաձայնությունները։

Երբ ծնողները նույն հասցեում են հաշվառված

Եթե երկու ծնողների հիմնական հասցեն նույնն է, ընթացակարգն ավելի պարզ կլինի։

Նախագծով նախատեսվում է, որ ծնողներից որևէ մեկը կարող է երեխայի հիմնական հասցեն այդ հասցեում գրանցել կամ համապատասխան փոփոխություն կատարել՝ առանց մյուս ծնողի առանձին համաձայնության։

Այսպիսով, մյուս ծնողի ծանուցման և հնգօրյա պատասխանելու հատուկ ընթացակարգը նախատեսված է առաջին հերթին այն դեպքերի համար, երբ ծնողների հիմնական հաշվառման հասցեները տարբեր են։

Ընդ որում, ծնողների տարբեր հասցեներում հաշվառված լինելը պարտադիր չէ, որ նշանակի նրանց ամուսնալուծված լինելը։ Նույն իրավիճակը կարող է առաջանալ նաև ամուսնացած ծնողների դեպքում։

Ո՞ր դեպքերում մյուս ծնողի համաձայնությունը չի պահանջվի

Նախագիծը նախատեսում է նաև բացառություններ, երբ երեխայի հիմնական հասցեի փոփոխության համար մյուս ծնողի համաձայնությունը չի պահանջվի։

Այդպիսի դեպքերից են՝

• Երեխայի բնակության վայրը որոշող՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի առկայությունը։

• Մյուս ծնողի մահը կամ նրան դատարանի որոշմամբ մահացած, անհայտ բացակայող կամ անգործունակ ճանաչելը։

• Մյուս ծնողի՝ ծնողական իրավունքներից զրկված լինելը կամ այդ իրավունքներն իրականացնելու իրավասություն չունենալը։

• Մյուս ծնողի՝ բնակչության պետական ռեգիստրում գրանցված չլինելը։

Եթե դատարանը սահմանել է, որ երեխան պետք է բնակվի ծնողներից մեկի հետ, սակայն չի նշել կոնկրետ հասցե, նախատեսվում է որպես երեխայի հիմնական հասցե գրանցել տվյալ ծնողի հիմնական հաշվառման հասցեն։

Այս բացառությունների կիրառման համար կարևոր նշանակություն կունենան համապատասխան իրավական հիմքերն ու պետական տեղեկատվական համակարգերում առկա տվյալները։

16 տարին լրացած երեխան կկարողանա ինքնուրույն փոխել հասցեն

Եվս մեկ փոփոխություն վերաբերում է 16–17 տարեկան անչափահասներին։

Նախագծով նախատեսվում է, որ 16 տարին լրացած անձը կարող է անձամբ դիմել իր հիմնական հաշվառման հասցեն փոխելու կամ նոր հիմնական հասցե գրանցելու համար՝ առանց ծնողի կամ այլ օրինական ներկայացուցչի համաձայնության։

Այս հնարավորությունը վերաբերում է հաշվառման վարչական գործընթացին։

Այն չի նշանակում, որ անչափահասը միայն այդ հանգամանքով ձեռք է բերում այլ անձի բնակարանում բնակվելու կամ անշարժ գույքը տնօրինելու իրավունք։

Հասցեի գրանցման համար կիրառելի մյուս օրենսդրական պահանջները շարունակում են նշանակություն ունենալ։

Իսկ ինչպե՞ս է երեխայի հաշվառումը կատարվում այսօր

Կարևոր է ընդգծել, որ անչափահաս երեխաների հասցեի հաշվառման հատուկ կանոններ Հայաստանում գործում են նաև այժմ։

ՀՀ կառավարության 2005 թվականի հուլիսի 14-ի N 1231-Ն որոշմամբ հաստատված գործող կարգով երեխան կարող է հաշվառվել ծնողներից որևէ մեկի կամ օրինական ներկայացուցչի հաշվառման վայրում՝ անկախ բնակելի տարածության սեփականատիրոջ համաձայնությունից։

Գործող կարգը նաև նախատեսում է ծնողների անհամաձայնության դեպքերի կարգավորում։ Որոշ իրավիճակներում, երբ երեխայի՝ տվյալ ծնողի հետ բնակվելու իրավական հիմքը հաստատող փաստաթուղթ չկա, ոստիկանությունը ստուգում է երեխայի փաստացի բնակության հանգամանքը։

Հետևաբար առաջարկվող փոփոխությունն ամբողջությամբ նոր սկզբունք չի ստեղծում։

Հիմնական նորամուծությունը ծնողների ծանուցման, պատասխանելու հստակ ժամկետի և հասցեի փոփոխության թվայնացված ընթացակարգի ներդրումն է։

Սա կարող է գործընթացն ավելի կանխատեսելի դարձնել, հատկապես այն դեպքերում, երբ ծնողները տարբեր հասցեներում են հաշվառված կամ նրանց միջև հաղորդակցությունը դժվարացած է։

Արդյոք երեխայի հաշվառումը նրան բնակարանի սեփականատեր է դարձնում

Անշարժ գույքի սեփականատերերի համար կարևոր է մեկ այլ հանգամանք։

Երեխային բնակարանի հասցեում հաշվառելը ինքնին նրան չի դարձնում այդ բնակարանի սեփականատեր կամ համասեփականատեր։

Հաշվառումն օգտագործվում է անձի բնակության հասցեի վերաբերյալ տվյալները պետական ռեգիստրում ամրագրելու նպատակով։ Իսկ սեփականության և գույքի օգտագործման իրավունքներն առաջանում ու հաստատվում են համապատասխան իրավական հիմքերով։

Հետևաբար ծնողների միջև երեխայի հաշվառման հասցեի փոփոխությունը չպետք է շփոթել բնակարանի սեփականության իրավունքի փոփոխության հետ։

Միաժամանակ, երեխայի փաստացի բնակության և բնակարանն օգտագործելու վերաբերյալ հնարավոր վեճերը կարող են ունենալ առանձին իրավական նշանակություն։

Արդյոք 2027 թվականից բոլոր երեխաների հասցեները պետք է նորից գրանցվեն

Նախագիծը չի նախատեսում, որ նոր կարգի ուժի մեջ մտնելու պատճառով բոլոր ծնողները պարտադիր պետք է կրկին հաշվառեն իրենց երեխաներին։

Ընդհանուր անցումային կարգավորմամբ նախատեսվում է պահպանել արդեն գոյություն ունեցող հաշվառումը՝ նախկինում գրանցված մշտական կամ փաստացի բնակության հասցեն նոր շտեմարանում դիտարկելով որպես հիմնական հասցե։

Այսինքն՝ հիմնական ուշադրությունը պետք է դարձնել այն իրավիճակներին, երբ անհրաժեշտ է նոր հասցե գրանցել կամ փոխել երեխայի արդեն առկա հասցեն։

Ե՞րբ փոփոխությունները վերջնական ուժ կստանան

«Բնակչության հաշվառման կարգը սահմանելու մասին» կառավարության որոշման նախագիծը հանրային քննարկման է ներկայացվել 2026 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, իսկ քննարկումն ավարտվել է հոկտեմբերի 25-ին։

Նախագծում որպես ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվ նշված է 2027 թվականի հունվարի 1-ը։

Սակայն վերջնական կիրառման համար անհրաժեշտ է կառավարության որոշման ընդունումը և պաշտոնական հրապարակումը։ Մինչ այդ առաջարկվող դրույթները չեն կարող ներկայացվել որպես արդեն գործող պարտադիր կանոններ։

Եթե նախագիծն ընդունվի նախատեսված բովանդակությամբ, երեխայի հիմնական հասցեի փոփոխության ժամանակ ծնողների միջև տեղեկատվության փոխանակումն ավելի հստակ ընթացակարգ կունենա, իսկ տարբեր հասցեներում հաշվառված ծնողների տարաձայնության դեպքում կարևոր դեր կունենա երեխայի փաստացի բնակության հաստատումը։

Ծնողների համար գլխավոր փոփոխությունը կլինի ոչ միայն հնգօրյա ժամկետը, այլև այն, որ երեխայի հաշվառման հասցեի փոփոխության վերաբերյալ մյուս ծնողը կունենա տեղեկացվելու և իր դիրքորոշումը ներկայացնելու սահմանված հնարավորություն։