Բնակարանի հասցեով ուրիշի հաշվառում․ ինչ իրավունքներ կունենա սեփականատերը

Պատկերացնենք իրավիճակ․ ձեր բնակարանի հասցեն բնակչության պետական ռեգիստրում նշված է մեկ այլ անձի տվյալներում, թեև դուք նրան այդպիսի համաձայնություն չեք տվել։ Հայաստանում քննարկվող նոր կարգով նման գրանցումը հնարավոր կլինի «ոչ հիմնական հասցեի» դեպքում։

Սակայն ուրիշի հասցեով հաշվառվելը չի նշանակում այդ բնակարանի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերել։ Նախագծով սեփականատիրոջ համար նախատեսվում են նաև տեղեկանալու և անցանկալի գրանցումը դադարեցնելու մեխանիզմներ։

Ի՞նչ է փոխվելու բնակչության հաշվառման համակարգում

ՀՀ ներքին գործերի նախարարությունը մշակել է «Բնակչության հաշվառման կարգը սահմանելու մասին» կառավարության որոշման նախագիծ, որը հանրային քննարկման է ներկայացվել 2026 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Քննարկումն ավարտվել է հոկտեմբերի 25-ին։

Նախագիծը մշակվել է 2025 թվականի հուլիսի 3-ին ընդունված «Բնակչության պետական ռեգիստրի մասին» ՀՕ-233-Ն օրենքի հիման վրա։

Նոր կարգավորմամբ նախատեսվում է տարբերակել անձի երկու տեսակի հասցե՝ հիմնական և ոչ հիմնական։

Հիմնական հասցեն այն վայրն է, որը անձը հայտարարում է որպես իր մշտական բնակության վայր։ Յուրաքանչյուր անձ կարող է ունենալ միայն մեկ հիմնական հասցե։

Ոչ հիմնական հասցեն նախատեսված է պետական կամ այլ մարմիններից պաշտոնական ծանուցումներ և որոշ հանրային ծառայություններ ստանալու համար։ Անձը կարող է ունենալ մեկից ավելի այդպիսի հասցե։

Այսպիսով, ոչ հիմնական հասցեն պարտադիր չէ, որ համընկնի մարդու փաստացի բնակության վայրի հետ։

Կարո՞ղ է ուրիշը ձեր բնակարանի հասցեն նշել առանց համաձայնության

Նախագծի ամենաուշագրավ կարգավորումներից մեկը վերաբերում է հենց ոչ հիմնական հասցեի գրանցմանը։

Առաջարկվող մեխանիզմով անձը կարող է որպես իր ոչ հիմնական հասցե նշել իրեն չպատկանող բնակարանի կամ այլ գույքի հասցեն՝ առանց սեփականատիրոջ նախնական համաձայնության։

Այդ դեպքում համակարգը նախատեսում է ստուգել ներկայացված տվյալների ամբողջականությունը և հասցեի գոյությունը։ Ստուգումը հաջողությամբ ավարտվելուց հետո գրանցումը կատարվում է ինքնաշխատ։

Սեփականատիրոջը նախապես համաձայնություն տալու հարցում չի ուղարկվում։ Փոխարենը նա պետք է ծանուցվի կատարված գրանցման մասին։

Այստեղ կարևոր է տարբերակել հասցեի հաշվառումը և անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքի գրանցումը։

Նախագծի համաձայն՝ հիմնական կամ ոչ հիմնական հասցեի հաշվառումը չի ստեղծում, չի հաստատում և չի դադարեցնում սեփականության, բնակության կամ օգտագործման իրավունք։

Այսինքն՝ միայն ձեր բնակարանի հասցեն որպես պաշտոնական ծանուցումների հասցե նշելով՝ անձը չի դառնում համասեփականատեր, վարձակալ կամ բնակարանն օգտագործելու իրավունք ունեցող անձ։

Ինչպե՞ս սեփականատերը կիմանա՝ ովքեր են հաշվառված իր հասցեում

Նոր կարգի նախագծով նախատեսվում է, որ ֆիզիկական անձ հանդիսացող սեփականատերը տեղեկատվական հարթակում կարող է տեսնել իր գույքի հասցեով գրանցված անձանց վերաբերյալ որոշ տվյալներ։

Մասնավորապես, հասանելի կլինեն՝

• հաշվառված անձի անունը և ազգանունը,

• հասցեի տեսակը՝ հիմնական կամ ոչ հիմնական,

• հաշվառման ամսաթիվը։

Այս հնարավորությունից օգտվելու համար սեփականության իրավունքը պետք է հաստատվի Կադաստրի կոմիտեի տեղեկատվական համակարգի տվյալներով։

Եթե գույքը պատկանում է իրավաբանական անձի, համապատասխան տեղեկությունները նախատեսվում է տրամադրել լիազոր մարմնի միջոցով՝ հարցումն ստանալուց հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում։

Ոչ հիմնական հասցեի նոր գրանցման դեպքում սեփականատիրոջը նախատեսվում է ինքնաշխատ ծանուցել տեղեկատվական հարթակով, իսկ էլեկտրոնային փոստի հասցեի առկայության դեպքում՝ նաև էլեկտրոնային փոստով։

Ինչպե՞ս դադարեցնել ուրիշի ոչ հիմնական հասցեի գրանցումը

Նախագծով նախատեսվում է, որ սեփականատերը կարող է պահանջել դադարեցնել իր գույքի հասցեում երրորդ անձի ոչ հիմնական հասցեի գրանցումը։

Առաջարկվում է երկու տարբերակ։

Առաջինը՝ տեղեկատվական հարթակի միջոցով։ Այս դեպքում գրանցումը նախատեսվում է դադարեցնել անմիջապես՝ համապատասխան հրահանգը տալու պահին։

Երկրորդը՝ լիազոր մարմնին դիմելով։ Այդ տարբերակով գրանցումը նախատեսվում է դադարեցնել դիմումն ստանալուց հետո 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում։

Դադարեցման մասին պետք է ծանուցվեն և՛ սեփականատերը, և՛ այն անձը, որի ոչ հիմնական հասցեի գրանցումը դադարեցվել է։

Հիմնական հասցեի դեպքում ընթացակարգն այլ է։

Եթե անձը բնակարանում հաշվառված է հիմնական հասցեով, սեփականատիրոջ պահանջով գրանցումը դադարեցնելուց առաջ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև տվյալ անձի հնարավոր իրավական հիմքերը կամ փաստացի բնակվելու հանգամանքը։

Նախագծով նախատեսվում է գրանցված անձին տրամադրել 5 աշխատանքային օր՝ դիրքորոշում ներկայացնելու համար։ Անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան հանգամանքները ստուգվում են Կադաստրի կոմիտեի տվյալներով կամ ոստիկանության միջոցով։

Հետևաբար սեփականատերը չի կարող նույն պարզեցված մեխանիզմով ինքնաշխատ դադարեցնել ցանկացած հիմնական հասցեի գրանցում։

Ինչո՞ւ է այս փոփոխությունը կարևոր բնակարան գնողների համար

Նոր կարգավորումը վերաբերում է ոչ միայն բնակարանների ներկայիս սեփականատերերին, այլև անշարժ գույք ձեռք բերել պատրաստվող քաղաքացիներին։

Բնակարանի իրավական վիճակը գնահատելիս կարևոր է տարբերակել գույքի նկատմամբ գրանցված իրավունքները և բնակչության պետական ռեգիստրում տվյալ հասցեի օգտագործումը։

Եթե վաճառվող բնակարանի հասցեում հաշվառված են այլ անձինք, դա ինքնին չի նշանակում, որ նրանք ունեն սեփականության կամ բնակարանն օգտագործելու իրավունք։ Սակայն նրանց հաշվառման տեսակը և հնարավոր իրավական հիմքերը կարող են կարևոր լինել գործարքի նախապատրաստման ընթացքում։

Նոր համակարգի գործարկումից հետո գնորդի համար նպատակահարմար կլինի վաճառողից պարզել՝ արդյոք գույքի հասցեում կան այլ անձանց գրանցումներ, և անհրաժեշտության դեպքում խնդրել այդ տեղեկությունները ներկայացնել սեփականատիրոջը հասանելի համակարգի միջոցով։

Միաժամանակ բնակչության հաշվառման տվյալների ստուգումը չի փոխարինում Կադաստրի կոմիտեից գույքի նկատմամբ գրանցված իրավունքների և սահմանափակումների վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկություններ ստանալուն։

Ե՞րբ է նախատեսվում նոր կարգի կիրառումը

Կառավարության որոշման նախագծով նախատեսվում է նոր կարգն ուժի մեջ մտցնել 2027 թվականի հունվարի 1-ից։

Իսկ «Բնակչության պետական ռեգիստրի մասին» օրենքի անցումային դրույթներով դրա ուժի մեջ մտնելը կապվում է նոր շտեմարանի գործարկման հետ, բայց սահմանված է ոչ ուշ, քան նույն ամսաթիվը։

Մինչ այդ նոր ընթացակարգերը դեռ պետք է ստանան վերջնական իրավական ձևակերպում։

Հետևաբար ներկայումս չի կարելի ենթադրել, որ սեփականատիրոջ համար արդեն հասանելի են նախագծով նախատեսված բոլոր էլեկտրոնային գործառույթները։

Նոր համակարգի գործնական արդյունավետությունը կախված կլինի նաև նրանից, թե որքան ճշգրիտ կաշխատեն սեփականության տվյալների ստուգումը, ծանուցումները և գրանցումների դադարեցման մեխանիզմները։

Ամենակարևոր տարբերակումը հետևյալն է․ բնակարանի հասցեի հաշվառումը և բնակարանի նկատմամբ գույքային իրավունքը տարբեր իրավական հասկացություններ են։

Նախատեսվող փոփոխությունը կարող է սեփականատերերին տրամադրել իրենց գույքի հասցեի օգտագործումը վերահսկելու լրացուցիչ գործիքներ՝ առանց փոխելու սեփականության իրավունքի պաշտպանության հիմնական սկզբունքները։