2027 թվականի հունվարի 1-ից Կոտայքի, Արմավիրի, Արարատի և Արագածոտնի մարզերում կսահմանափակվի հիպոթեքային վարկի տոկոսների դիմաց եկամտային հարկի վերադարձի համակարգը։ Փոփոխությունը հաջորդում է 2025 թվականից Երևանում արտոնության դադարեցմանը և տեղի է ունենում մարզերում նորակառույց բնակարանների շուկայի ակտիվացման պայմաններում։
Նորակառույցների գործարքները կտրուկ աճել են
Կադաստրի կոմիտեի տվյալները ցույց են տալիս, որ Երևանամերձ մարզերում բնակարանների գնման իրավունքի գործարքների թիվը զգալիորեն ավելացել է, թեև աճի տեմպերը տարբեր են։
2024 թվականին Կոտայքում գրանցվել է 2361, Արմավիրում՝ 186, Արարատում՝ 138, իսկ Արագածոտնում՝ 41 գործարք։ 2025 թվականին համապատասխան ցուցանիշները հասել են 3131, 446, 318 և 212 գործարքի։
Ակտիվությունը շարունակվել է նաև 2026 թվականին։ Տարվա առաջին 8 ամիսներին Արարատում գրանցվել է 466, Արմավիրում՝ 412, Արագածոտնում՝ 285 գործարք։
Խոսքը կառուցվող շենքերում բնակարանների գնման իրավունքի ձեռքբերման մասին է, երբ գնորդը պայմանագրով ձեռք է բերում ապագայում ավարտվող բնակարանի նկատմամբ իրավունք։
Կադաստրի կոմիտեի ներկայացուցիչների գնահատմամբ՝ ակտիվացմանը նպաստել են ոչ միայն հարկային արտոնությունը, այլև զբոսաշրջային, միգրացիոն և ներդրումային հոսքերը։ Նրանց դիտարկմամբ՝ ամենաակնառու աճը գրանցվել է Կոտայքում, իսկ հարակից մյուս մարզերում նույնպես ավելացել են կառուցապատման ծավալներն ու բնակարանների գները։
Ինչու մարզերում պահանջարկը հավասարաչափ չի աճել
Տնտեսագետ Համազասպ Գալստյանի գնահատմամբ՝ եկամտային հարկի վերադարձի ծրագիրը մարզերում չի ապահովել այն մասշտաբի արդյունքը, որն արձանագրվել էր Երևանում։ Միայն բնակարանների կառուցումը բավարար չէ տարածքային համաչափ զարգացման համար։
Նրա խոսքով՝ բնակարանաշինությունը պետք է ուղեկցվի աշխատատեղերի ստեղծմամբ, ենթակառուցվածքների զարգացմամբ և բնակչության տնտեսական ակտիվության բարձրացմամբ։
Կառուցապատող ընկերության ներկայացուցիչ Վարդան Մարությանը շուկայի համեմատաբար դանդաղ ակտիվացումը կապում է նաև մարզային գնորդների զգուշավորության հետ։ Նրա դիտարկմամբ՝ շատերը նախընտրում են սպասել շենքի ավարտին և միայն դրանից հետո բնակարան ձեռք բերել՝ չնայած կառուցման ընթացքում և ավարտից հետո գների հնարավոր տարբերությանը։
Մարությանի գնահատմամբ՝ մարզային նորակառույցները դեռևս ունեն ներդրումային ներուժ։ Նա մատնանշում է նաև հավանական շահառուների շրջանակը՝ նշելով, որ Հայաստանում գրանցված աշխատողների թիվը գերազանցում է 830 հազարը, մինչդեռ եկամտահարկի վերադարձից օգտվողները, իր ներկայացրած տվյալներով, չեն հասնում 100 հազարի։
Այդուհանդերձ, մարզերում գույքի արժեքի և վարձակալական եկամտաբերության հետագա աճի վերաբերյալ նրա գնահատականները կանխատեսումներ են, ոչ թե երաշխավորված արդյունքներ։
Հաջորդ փուլում կարևոր կլինեն աշխատատեղերն ու ենթակառուցվածքները
Քաղաքաշինության կոմիտեի ներկայացուցիչ Տանյա Արզումանյանի գնահատմամբ՝ մարզերում բնակարանային շինարարության շարունակականության համար կարևոր են վերջին տարիներին բարելավված սոցիալական և ճանապարհային ենթակառուցվածքները, ինչպես նաև բնակչության վճարունակության աճը։
Նրա համոզմամբ՝ դպրոցների, մանկապարտեզների, առողջապահական և մշակութային հաստատությունների հասանելիությունն օգնում է մարդկանց բնակության վայր ընտրելու հարցում։
Համազասպ Գալստյանն առաջարկում է հատկապես սահմանամերձ բնակավայրերում արտոնյալ հիպոթեքային ծրագրերը կապել երկարաժամկետ բնակության պայմանների հետ։ Նրա առաջարկներից մեկը վերաբերում է ընտանիքների՝ առնվազն 10 տարի տվյալ համայնքում բնակվելու պարտավորությանը։ Սա փորձագետի առաջարկն է, ոչ թե ներկայացված գործող պարտադիր պայման։
Ինչ պետք է հաշվի առնեն բնակարան գնողները
Եկամտային հարկի վերադարձի հնարավորության փոփոխությունը գնորդներից պահանջում է առավել ուշադիր գնահատել բնակարանի ձեռքբերման պայմանները։
-
Հստակեցնել արտոնությունից օգտվելու հնարավորությունը՝ հաշվի առնելով բնակարանի գտնվելու վայրը և հիպոթեքային վարկի ձևակերպման ժամկետները։
-
Ստուգել կառուցապատման փուլը, շենքի ավարտի նախատեսված ժամկետը և համապատասխան փաստաթղթերը։
-
Գնահատել համայնքի ենթակառուցվածքները, աշխատատեղերի հասանելիությունն ու մշտական բնակության հարմարավետությունը։
-
Ներդրումային գնման դեպքում առանձին գնահատել գնի հնարավոր աճի և վարձակալական պահանջարկի վերաբերյալ կանխատեսումները։
2027 թվականը շրջադարձային փուլ է լինելու Երևանամերձ նորակառույցների շուկայի համար։ Հարկային արտոնության սահմանափակումից հետո շուկայի հետագա ակտիվությունը կախված կլինի ոչ միայն բնակարանների առաջարկից, այլև մարզերում բնակվելու և աշխատելու իրական հնարավորություններից։
