Առաջին բնակարանի գնումը հաճախ սկսվում է գնից, սակայն միայն քառակուսի մետրի արժեքով տարբեր նախագծեր համեմատելը կարող է սխալ որոշման բերել։ Թամարա Ասատրյանը, ZOVER Estates-ի բիզնես զարգացման ղեկավար՝ մարքեթինգի և վաճառքի գծով, խորհուրդ է տալիս ընտրությունը սկսել սեփական ֆինանսական հնարավորություններից, ապա ուսումնասիրել նախագիծը, կառուցապատողի փորձն ու հնարավոր ռիսկերը։
Նրա գնահատմամբ՝ բնակարան գնողներն այսօր ավելի երիտասարդ են դարձել, իսկ շուկայում ավելացել են մարդիկ, որոնք գույք են ձեռք բերում ոչ միայն բնակվելու, այլ նաև ներդրումային նպատակով։
Գինը բավարար չէ․ պետք է հասկանալ՝ ում համար է նախատեսված նախագիծը
Ասատրյանի խոսքով՝ տարբեր դասի բնակելի նախագծերը միայն մեկ քառակուսի մետրի գնով համեմատելը ճիշտ մոտեցում չէ։ Լյուքս դասի նախագիծը, առաջին բնակարան ձեռք բերելու համար նախատեսված առաջարկը և ներդրումային բնակարանը կարող են ունենալ տարբեր գնային տրամաբանություն։
Գնորդը պետք է նախ հասկանա՝ տվյալ նախագիծը համապատասխանում է իր իրական կարիքներին, թե ոչ։
Նրա դիտարկմամբ՝ շուկայում այսօր կան տարբեր սեգմենտների համար նախատեսված առաջարկներ, ուստի բարձր գին տեսնելը դեռ չի նշանակում, որ ամբողջ շուկան նույն մակարդակում է։
Առաջին քայլը վարկը չէ, այլ սեփական հնարավորությունների հաշվարկը
Ասատրյանը բնակարանի ընտրության գործընթացը խորհուրդ է տալիս սկսել երեք հարցից՝ ինչպիսի բնակարան է անհրաժեշտ, ինչ նպատակով է այն գնվում և ինչ ֆինանսավորման հնարավորություն ունի գնորդը։
Եթե գնումը կատարվելու է հիփոթեքով, կարևոր է նախապես հասկանալ հնարավոր վարկի չափը, ամսական վճարումները և ընտանիքի այն անդամների մասնակցությունը, որոնք կարող են հանդես գալ որպես համավարկառու։
Նա ընդգծում է նաև, որ նախնական օնլայն վարկային գնահատման բացասական պատասխանը դեռ վերջնական մերժում չէ․ լրացուցիչ փաստաթղթերի ներկայացումից հետո բանկը կարող է վերանայել հայտը։
Վարկունակության նախնական գնահատումը պետք է արվի մինչև բնակարանի վերջնական ընտրությունը, որպեսզի գնորդը հասկանա իրեն հասանելի իրական գնային սահմանը։
Հիփոթեքը միակ ֆինանսավորման տարբերակը չէ
Ասատրյանի խոսքով՝ շուկայում կիրառվում են նաև փուլային տարաժամկետ վճարման մեխանիզմներ։ Իրենց նախագծերում, օրինակ, առաջարկվում է անտոկոս փուլային վճարում, որից գնորդը հետագայում կարող է անցնել հիփոթեքային ֆինանսավորման։
Սակայն նման պայմանները յուրաքանչյուր նախագծում կարող են տարբեր լինել։ Հետևաբար գնորդը պետք է նախապես պարզի վճարման ժամանակացույցը, հիփոթեքի անցնելու հնարավորությունը և պայմանագրային պարտավորությունները։
Կառուցապատողի անցած ճանապարհը պետք է ստուգել մինչև պայմանագիր ստորագրելը
Ասատրյանը կառուցապատողի վստահելիությունը գնահատելիս խորհուրդ է տալիս չսահմանափակվել միայն գեղեցիկ նախագծով կամ գովազդային պատկերներով։
Նրա կարծիքով՝ պետք է ուսումնասիրել կառուցապատողի նախկին նախագծերը, դրանց իրականացման ընթացքը և հատկապես այն, թե ընկերությունն ինչպես է գործել բարդ կամ անկանխատեսելի իրավիճակներում։
Օգտակար է նաև խոսել արդեն հանձնված նախագծերի բնակիչների հետ։ Նրանց փորձը կարող է ցույց տալ՝ որքանով են իրականությունը, խոստացված պայմանները և կառուցապատողի հետ հետագա հարաբերությունները համապատասխանել նախնական սպասումներին։
Գնորդի համար հիմնական ստուգումները կարող են լինել՝
- կառուցապատողի արդեն իրականացրած նախագծերը,
- հանձնման և հնարավոր ուշացումների պատմությունը,
- վճարման և ֆինանսավորման պայմանները,
- արդեն բնակվող սեփականատերերի փորձը,
- կոմունալ և ենթակառուցվածքային լուծումները։
Ինչո՞ւ կարող է շինարարությունը ուշանալ
Շինարարության ուշացումը գնորդի ամենացավոտ ռիսկերից է։ Ասատրյանի խոսքով՝ գնորդները երբեմն կարծում են, որ ուշացումը ձեռնտու է կառուցապատողին, մինչդեռ այն կարող է շղթայական խնդիրներ առաջացնել նաև հենց կառուցապատողի համար։
Նա նշում է, որ գործընթացը կապված է ֆինանսավորման փուլերի, պետական մարմինների հետ վարչարարության և հաջորդական աշխատանքների հետ։ Եթե մեկ փուլը ուշանում է, կարող են հետաձգվել նաև հաջորդ աշխատանքները։
Միաժամանակ արտաքին պատճառների առկայությունը չի վերացնում գնորդի համար ժամկետների կարևորությունը․ բնակարանի գնորդին անհրաժեշտ է նախապես հասկանալ ոչ միայն նախատեսվող հանձնման ամսաթիվը, այլ նաև հնարավոր ուշացումների դեպքում կիրառվող պայմանները։
Կոմունալ համակարգերը ևս պետք է ուսումնասիրել նախապես
Ասատրյանը կարևորում է նաև այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ շենքի կառուցումից հետո՝ գազամատակարարման, ջեռուցման կամ այլ կոմունալ համակարգերի միացման փուլում։
Նա նշում է, որ իրենց նախորդ փորձը ցույց է տվել՝ նման գործընթացները երբեմն կարող են երկարել, ինչի պատճառով նոր նախագծերից մեկում ընտրվել է կենտրոնացված ջեռուցման լուծում։
Այս օրինակը գնորդի համար ավելի լայն հարց է առաջացնում․ բնակարան ընտրելիս պետք է գնահատել ոչ միայն շենքը, այլ նաև այն համակարգերը, որոնցից կախված է հետագա բնակությունը։
Առաջին բնակարանի դեպքում հատկապես կարևոր է որոշումը չկառուցել միայն գնի կամ ամսական հիփոթեքային վճարի վրա։ Ֆինանսավորման իրական հնարավորությունը, կառուցապատողի անցած ճանապարհը, պայմանագրային ժամկետները և ենթակառուցվածքները միասին են ձևավորում գնման իրական ռիսկը։
