Ձեռքբերման վաղեմությամբ գույքի սեփականացում․ ինչու միայն 10 տարին բավարար չէ

Ուրիշի բնակարանում կամ հողամասում երկար տարիներ ապրելը դեռ չի նշանակում, որ այն կարող է դառնալ բնակվողի սեփականությունը։ Քաղաքացիական օրենսգրքով նախատեսված ձեռքբերման վաղեմությունը գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունք ձեռք բերելու առանձին հիմք է, սակայն կիրառվում է մի քանի պայմանների միաժամանակյա առկայությամբ։ Այդ տարբերությունն էական է թե՛ գույքը տիրապետողի, թե՛ գրանցված սեփականատիրոջ համար։

Որ պայմաններով է գործում ձեռքբերման վաղեմությունը

Փաստաբան Կարինե Ղաշանգյանի բացատրությամբ՝ քաղաքացին կամ իրավաբանական անձը կարող է դատարանում պահանջել ուրիշի գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչում, եթե այն առնվազն 10 տարի տիրապետել է բարեխիղճ, բացահայտ, անընդմեջ և որպես սեփական։ Ժամկետի լրանալը միայնակ բավարար չէ. պայմանները պետք է գնահատվեն միասին։

Բարեխղճության կարևոր օրինակ են այն դեպքերը, երբ գնորդը վճարել է գույքի համար, ստացել նախկին սեփականատիրոջ վկայականը և երկար տարիներ բնակվել այնտեղ՝ կարծելով, թե պատշաճ սեփականատեր է դարձել։ Հետագայում կարող է պարզվել, որ գործարքը չի ձևակերպվել օրենքով պահանջվող կարգով։ Ղաշանգյանի խոսքով՝ նման հանգամանքները կարող են նշանակություն ունենալ բարեխիղճ տիրապետումը հիմնավորելիս։

Բացահայտ տիրապետումը պետք է տեսանելի լինի ոչ միայն հարևաններին, այլև պետական մարմիններին։ Փաստաբանը կարևորում է գույքի պահպանման, օգտագործման և գույքահարկի վճարման հանգամանքները՝ ընդգծելով, որ միայն վերանորոգումը կամ խնամքը բավարար չեն։

Ինչու 10 տարվա վարձակալությունը սեփականություն չի ստեղծում

Ղաշանգյանը տարբերակում է սեփական գույքի պես տիրապետելը և ուրիշի թույլտվությամբ օգտվելը։ Վարձակալը չի կարող միայն բնակվելու տևողությամբ պահանջել սեփականության ճանաչում, քանի որ գիտի, որ գույքն ուրիշինն է։

Այս տարբերությունը գործում է նաև այն դեպքում, երբ վարձակալությունն ամրագրված չէ գրավոր պայմանագրով։ Նույնը վերաբերում է գույքն անհատույց օգտագործելուն։ Այս հարաբերություններում տիրապետողի գիտակցումը հակասում է սեփականատեր լինելու համոզմունքին, որն առանցքային է ձեռքբերման վաղեմության հարցում։

Եթե սեփականատերը հայտնվի կամ վիճարկի ճանաչումը

Փաստաբանի պարզաբանմամբ՝ մինչև 10 տարվա լրանալը հայտնված սեփականատերը կարող է պահանջել ազատել իր գույքը։ Եթե ժամկետն արդեն լրացել է, և տիրապետողը կարող է հիմնավորել մյուս պայմանները, նա իրավունք ունի դատարանում պահանջել սեփականության ճանաչում։

Դատական ծանուցումը կարևոր պաշտպանական երաշխիք է։ Եթե որոշումն ընդունվել է առանց սեփականատիրոջ պատշաճ ծանուցման, Ղաշանգյանի խոսքով՝ հնարավոր է դրա բողոքարկումը և գործի նոր քննությունը։ Այդ դեպքում դատարանը կրկին գնահատելու է տիրապետման բոլոր պայմանները։

Ինչ է փոխվում սեփականատիրոջ կամ տիրապետողի մահվան դեպքում

Ժառանգության հարցերը կարող են բարդացնել սեփականության ճանաչման գործընթացը։ Եթե գրանցված սեփականատերը մահացել է, անհրաժեշտ է պարզել՝ արդյոք ժառանգներն ընդունել են ժառանգությունը, և ում պետք է ներգրավել դատական գործին։ Անժառանգ գույքի դեպքում Ղաշանգյանը մատնանշում է նաև համայնքի մասնակցության հնարավորությունը։

Փաստաբանի ներկայացմամբ՝ սեփականատիրոջ փոփոխությունը կարող է ազդել 10 տարվա ժամկետի հաշվարկի վրա։ Իսկ եթե մահացել է տիրապետողը, նրա ժառանգը կարող է շարունակել տիրապետումը և, համապատասխան հանգամանքներն ապացուցելու դեպքում, հղվել նաև իրավանախորդի տիրապետման ժամանակահատվածին։

Ինչ ստուգել դատարան դիմելուց առաջ

• Պարզել, թե ինչ հիմքով է սկսվել գույքի տիրապետումը։

• Վերականգնել 10 տարվա անընդմեջ տիրապետման պատմությունը։

• Հավաքել բացահայտ օգտագործման և գույքահարկի վճարման վերաբերյալ տեղեկությունները։

• Պարզել գրանցված սեփականատիրոջ և հնարավոր ժառանգների կարգավիճակը։

• Փաստաբանի հետ գնահատել սեփականության իրավունքի ճանաչման դատական հիմքերը։

Ղաշանգյանը խորհուրդ է տալիս նաև սեփականատերերին վարձակալության կամ անհատույց օգտագործման հարաբերությունները ձևակերպել գրավոր պայմանագրով։ Ձեռքբերման վաղեմության հարցում որոշիչը ոչ թե պարզապես անցած տարիների քանակն է, այլ այդ տարիների ընթացքում գույքի տիրապետման իրավական բնույթը։

Աղբյուր