Բնակարան կամ այլ անշարժ գույք նվիրելը հաճախ ընկալվում է որպես ընտանիքի ներսում սեփականությունը փոխանցելու պարզ միջոց։ Սակայն գործարքի իրավական հետևանքները կարող են էապես տարբերվել կտակից։ Սեփականության փոխանցումից հետո նվիրատուն սովորաբար չի կարող պարզապես փոխել որոշումը և հետ պահանջել գույքը։
Նվիրատվությունն անհատույց գործարք է
Փաստաբան Շուշան Ադամյանի բացատրությամբ՝ նվիրատվության հիմնական առանձնահատկությունն անհատույց փոխանցումն է։ Նվիրատուն գույքը կամ գույքային իրավունքը փոխանցում է նվիրառուին՝ առանց դրա դիմաց հանդիպական գույք կամ պարտավորություն պահանջելու։ Եթե պայմանագրով նախատեսված է նման փոխհատուցում, այն այլևս չի համապատասխանում նվիրատվության բնույթին։
Նվիրատվության առարկան պետք է հստակ նույնականացվի։ Փաստաբանի խոսքով՝ «ամբողջ գույքս նվիրում եմ» ձևակերպմամբ, առանց կոնկրետ գույքը նշելու, նվիրատվության պայմանագիրը կարող է առոչինչ լինել։
Նվիրատուի մահից հետո գույքը փոխանցելու պայմանը նույնպես չի կարող փոխարինել կտակին։ Նման դրույթով նվիրատվությունը, ըստ Ադամյանի, առոչինչ գործարք է։
Ինչպես է ձևակերպվում անշարժ գույքի նվիրատվությունը
Ադամյանի ներկայացմամբ՝ անշարժ գույքի նվիրատվության պայմանագիրը կնքվում է գրավոր՝ նոտարական վավերացմամբ, իսկ սեփականության իրավունքի փոխանցումը ենթակա է պետական գրանցման։
Գույքը հետագայում նվիրելու խոստումը ևս պետք է պատշաճ ձևակերպվի՝ հստակ նշելով փոխանցվելիք գույքը։ Նվիրատվության լիազորագրում անհրաժեշտ է նշել թե՛ նվիրառուին, թե՛ նվիրատվության առարկան։
Նվիրառուն նույնպես կարող է հրաժարվել նվերն ընդունելուց։ Փաստաբանի բացատրությամբ՝ եթե սեփականության իրավունքն արդեն պետական գրանցում է ստացել, հրաժարման ձևակերպումը նույնպես պահանջում է համապատասխան գրանցում։
Ո՞ւմ համաձայնությունն է անհրաժեշտ գույքը նվիրելու համար
Երբ գույքը պատկանում է մի քանի անձի՝ համատեղ սեփականության իրավունքով, նվիրատվությունը չի կարող կատարվել մյուս համասեփականատերերի կամքն անտեսելով։
Ադամյանը հղում է անում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 198-րդ հոդվածին՝ ընդգծելով համատեղ սեփականատերերի համաձայնության անհրաժեշտությունը։
Փաստաբանը նաև ուշադրություն է հրավիրում անչափահասների և անգործունակ ճանաչված անձանց անունից նրանց օրինական ներկայացուցիչների կողմից նվիրատվություն կատարելու արգելքին։
Հետևաբար մինչև պայմանագիրը ստորագրելը անհրաժեշտ է պարզել ոչ միայն սեփականատիրոջ ինքնությունը, այլև գույքի տնօրինման հնարավոր սահմանափակումները։
Հնարավո՞ր է հետ վերցնել նվիրած բնակարանը
Նվիրատվության հետ կապված կարևորագույն ռիսկերից մեկն այն է, որ արդեն կատարված նվիրատվությունը վերացնելու հնարավորությունները սահմանափակ են։
Ադամյանի խոսքով՝ դատարան դիմելու հիմք կարող են լինել, մասնավորապես, նվիրառուի կողմից նվիրատուի կամ նրա մերձավորների կյանքի դեմ ոտնձգությունը, նվիրատուին մարմնական վնաս պատճառելը, ինչպես նաև նվիրատուի համար ոչ գույքային մեծ արժեք ունեցող գույքի անդառնալի կորստի վտանգը։
Առանձին դեպքերում նվիրատվության վերացման հնարավորություն կարող է նախատեսվել հենց պայմանագրով։
Ապագայում գույք նվիրելու խոստումից հրաժարվելու հիմքերը տարբերվում են արդեն կատարված նվիրատվության վերացման հիմքերից։ Փաստաբանը հիշատակում է, մասնավորապես, նվիրատուի կենսամակարդակի էական վատթարացման վտանգը։
Վերացման դեպքում գույքի վերադարձի հարցում նշանակություն ունի նաև այն, թե արդյոք այն պահպանվել է բնեղենով։
Ինչով է նվիրաբերությունը տարբերվում նվիրատվությունից
Նվիրատվությունից անհրաժեշտ է տարբերել նաև նվիրաբերությունը, որը կատարվում է հանրօգուտ նպատակով։
Ադամյանի բացատրությամբ՝ նվիրաբերության դեպքում գույքը կարող է փոխանցվել որոշակի նշանակությամբ օգտագործելու պայմանով, օրինակ՝ կրթական, մշակութային կամ այլ հանրօգուտ նպատակների համար։
Եթե գույքն օգտագործվում է պայմանագրով սահմանված նպատակից շեղվելով, կարող է առաջանալ նվիրաբերությունը վերացնելու պահանջ։
Նվիրատվությո՞ւն, թե՞ կտակ․ որ տարբերակն ընտրել
Ամենակարևոր տարբերությունը սեփականության իրավունքի փոխանցման պահն է։
Կտակ կազմելիս գույքը մարդու կենդանության օրոք շարունակում է մնալ նրա սեփականությունը։ Կտակարարը կարող է փոփոխել կամ վերացնել կտակը՝ առանց պատճառաբանության։
Նվիրատվության դեպքում, սեփականության իրավունքի փոխանցումից հետո, նվիրատուն կորցնում է գույքն ազատ տնօրինելու հնարավորությունը։
Փաստաբանի գնահատմամբ՝ հնարավոր չէ միանշանակ պնդել, թե նվիրատվությունն է նախընտրելի, թե կտակը։ Ընտրությունը կախված է այն բանից, թե ինչ իրավական հետևանք է ցանկանում առաջացնել գույքի սեփականատերը։
Ուստի մինչև գործարքը կարևոր է հասկանալ՝ նպատակն այսօր սեփականությունը փոխանցե՞լն է, թե՞ որոշել գույքի ճակատագիրը մահից հետո։
Իրավական զգուշացում։ Նվիրատվության պայմանագրի ստորագրումը կարող է հանգեցնել սեփականության իրավունքի կորստի նվիրատուի համար։ Միայն որոշումը փոխելը կամ հետագայում զղջալը բավարար հիմք չէ նվիրատվությունը վերացնելու համար։ Նախքան գույքը նվիրելը անհրաժեշտ է գնահատել սեփականության փոխանցման բոլոր իրավական հետևանքները։
