Հայաստանի անշարժ գույքի շուկայում վերջին տարիներին կողք կողքի են հնչել և՛ աճի, և՛ անկման մասին խոսակցությունները։ TOONCAST-ի նոր թողարկման զրույցում Founder ընկերության հիմնադիր տնօրեն Աբել Մեսրոպյանը և հաղորդավարը խոսեցին ոչ թե առանձին նախագծերի գովազդից, այլ այն մասին, թե ինչ է փոխվել գնորդի վարքում, ինչ են մարդիկ այսօր սպասում կառուցապատողից, և որտեղ են երևում շուկայի նոր պահանջներն ու ռիսկերը։
Ինչու է Հայաստանը դեռ դիտարկվում որպես երկարաժամկետ ընտրություն
Հաղորդավարը հիշեցրեց, որ 2024-ին ոլորտում տարածված էին հոռետեսական կանխատեսումներ. շատերն ասում էին, թե շուկան կփլուզվի։ Նրա դիտարկմամբ՝ դա չեղավ. պահպանվեցին և՛ ակտիվությունը, և՛ ներդրումները։
Մեսրոպյանի խոսքով՝ իրենց ընտանիքը Հայաստանը չի ընտրել որպես պատահական ներդրումային հարթակ. նրանք հավաքվել են հայրենիքում, բերել դրսում կուտակված կառուցապատման փորձը և այստեղ երկարաժամկետ պլաններով ընկերություն ստեղծել։ Հյուրի գնահատմամբ՝ շենքը չպետք է դիտվի առանձին իր միջավայրից. եթե թաղամասում շինարարություն է սկսվում, հարևանները պետք է տեսնեն համայնքի բարեկարգում՝ մայթեր, ենթակառուցվածք, ոչ միայն փոշի ու խառնաշփոթ։
Հաղորդավարը նշեց նաև հայրենադարձության ալիքը՝ հատկապես Ռուսաստանից և այլ երկրներից, ինչպես նաև այն, որ Հայաստանը քարտեզի վրա հետաքրքիր է դարձել ոչ միայն հայրենակիցների, այլև օտարազգի գնորդների համար։ Նրա կարծիքով՝ ներքին շուկայում մարդիկ արդեն ավելի կողմնորոշված են, իսկ դրսից եկող հոսքը շարունակում է պահանջարկ ձևավորել։ Մեսրոպյանն էլ ավելացրեց, որ հայերը տուն սիրող ժողովուրդ են. աշխարհի որ մասում էլ լինեն, Հայաստանում իրենց բնակարանն ու կապը հայրենիքի հետ պահել են ուզում։
Գնորդն այլևս չի բավարարվում շենքի տեսքով ու հասցեով
Զրույցի առանցքային մասը գնորդի փոփոխված պահանջներն էին։ Մեսրոպյանի կարծիքով՝ առաջինը հարմարավետությունն է, իսկ «պարզապես քառակուսի մետր վաճառելը» վաղուց արդիական չէ։ Հյուրի գնահատմամբ՝ մի քանի տարի առաջ շատերին բավարարում էին շենքի արտաքին տեսքն ու տեղը. այսօր դա այլևս բավարար չէ։
Նա առանձնացրեց տարբեր նպատակներ. մի մասը գնում է բնակվելու, մի մասը՝ որպես ներդրում՝ հետո վաճառելու և շահույթ ֆիքսելու համար, մի մասը՝ վարձակալության հանձնելու։ Ընտանիքով բնակվողների դեպքում, հյուրի դիտարկմամբ, մարդիկ նախ նայում են հատակագծին, ռենդերին ու մակետին և փորձում հասկանալ, թե ինչ են զգալու տեղափոխվելուց հետո։ Ինքը, իր խոսքով, նախ զգացողությունն է նայում, հետո՝ արդյոք առաջարկը խելամիտ է, և միայն դրանից հետո է որոշում կայացնում։
Հաղորդավարը զգուշացրեց հակառակ ռիսկի մասին. գեղեցիկ ռենդերով, որակյալ մակետով ու ուժեղ մարքեթինգով հեշտ է մարդուն տանել էմոցիաների վրա։ Նրա դիտարկմամբ՝ այսօրվա գնորդն արդեն ավելի խորն է նայում կառուցապատողի շինարար լինելուն՝ ինչ պորտֆոլիո ունի, ինչ նախագծեր է հանձնել, ինչպես է կազմակերպում շինհրապարակը։ Երիտասարդ սերունդն էլ, նրա կարծիքով, այլ չափանիշներով է ընտրում, և այդ սերնդափոխությունն ինքն է ստիպում փոխել կառուցապատման ոճը։
Մեսրոպյանը համաձայնեց. որքան տեխնոլոգիան հեշտացնում է սիրուն նկարներ ցույց տալը, այնքան մարդիկ ավելի լավ են տարբերում խոստումը փաստից։ Վաղ թե ուշ գնորդը գալիս է և նայում է փաստացի արված աշխատանքին։ Այդ պահին, հյուրի խոսքով, արդեն պետք է երևա շինարարի իրական որակը։
Ժամկետները, որակը և հարևանի նկատմամբ պատասխանատվությունը
Շինարարական որակը և ժամկետին հանձնելը Մեսրոպյանը նշեց որպես առանցքային։ Նրա ասելով՝ շինարարությունը պլանավորելիս վերցնում են ամենավատ սցենարը և փորձում տեղավորվել դրա մեջ, որպեսզի չուշացնեն։ Պատճառը պարզ է. մարդիկ տուն են սպասում և ուզում են մեկ օր շուտ տեղափոխվել։
Հաղորդավարը սակայն հավասարակշռեց այս մոտեցումը. կառուցապատողները սովորաբար ուզում են նշված ժամկետում հանձնել, բայց կան և՛ օբյեկտիվ, և՛ սուբյեկտիվ պատճառներ, որոնք կարող են խանգարել։ Գնորդի համար սա նշանակում է ոչ միայն լսել լավատես պլանը, այլև հասկանալ, թե ինչ բուֆեր է դրված ուշացման դեմ, և ինչ պատասխանատվություն է կրում ընկերությունը, եթե արտաքին խոչընդոտներ ի հայտ գան։
Միջավայրի մասին խոսելիս հյուրը բերեց շինհրապարակի օրինակ. փոշու դեմ կիրառել են ջրային սարքեր ցանկապատի երկայնքով, որպեսզի հողը խոնավ մնա։ Դա, նրա խոստովանությամբ, բարդացնում է իրենց աշխատանքը, բայց նվազեցնում է հարևանների անհանգստությունը։ Աղմուկի համար նա ներողություն խնդրեց. բեռնատարները դեռ էլեկտրական չեն, և այդ մասը լիովին վերահսկել հնարավոր չէ։ Սա կարևոր հիշեցում է. նույնիսկ բարեխիղճ կառուցապատողը չի վերացնում բոլոր անհարմարությունները, բայց պարտավոր է նվազագույնի հասցնել վնասը և ազնիվ ասել, թե ինչը չի կարող վերացնել։
Հյուրը շեշտեց նաև կանաչ տարածքներն ու բակը՝ որպես ընտանեկան միջավայրի մաս, ոչ որպես հավելում։ Նրա կարծիքով՝ բնակիչը տան ներքևում պետք է գտնի իրեն անհրաժեշտը, իսկ կառուցապատողը պետք է տեսնի հարակից տարածքը, ոչ միայն սեփական շենքը։ Երևանում, նրա գնահատմամբ, դեռ կան կառուցապատման կարիք ունեցող հողակտորներ՝ ավելի շատ, քան շատերն են կարծում։ Հաղորդավարը նկարագրեց հակառակ տպավորությունը. շինարարությունն անընդհատ է, շատ հողեր արդեն գնված են, և թվում է, թե հետաքրքիր հողատարածք քիչ է մնացել։
Պահանջկոտ գնորդը ստիպում է շուկային հասունանալ
Մեսրոպյանի դիտարկմամբ՝ գնորդներն արդեն ավելի հստակ գիտեն, թե ինչ են ուզում, և բավականին պահանջկոտ են դարձել։ Դա մրցակցությունը դարձնում է թեժ, բայց նաև ստիպում է բոլորին զարգանալ ու ավելի լավ պայմաններ առաջարկել։ Հաղորդավարը հավելեց, որ ոլորտում մրցակցությանը զուգահեռ կա նաև համագործակցություն. ցուցահանդեսում կառուցապատողը երբեմն այցելուին տանում է կոլեգայի մոտ, եթե հասկանում է, որ այդ մարդը իր գնորդը չէ։ Նրա կարծիքով՝ մրցելը մասամբ պատրանք է. եթե մարդը կոնկրետ վայր է ուզում ապրել, և գինն ու պայմանները հարմար են, մարքեթինգը հազիվ թե ստիպի փոխել այդ վայրը՝ բացառությամբ նույն սեգմենտի, նույն գնային կատեգորիայի և նույն տարածքի նախագծերի։
Հաղորդավարը կապեց կառուցապատման ակտիվությունը նաև տնտեսության հետ. երբ ոլորտը զարգանում է, աշխատում են շինանյութի մատակարարները, աշխատուժը, մարքեթինգն ու հարակից ծառայությունները։ Նրա գնահատմամբ՝ միտումը դեռ դրական է. սա սակայն կարծիք է, ոչ երաշխիք։
Ինչ արժե ստուգել՝ նախքան նորակառույց գնելը
Զրույցից գնորդի համար կարելի է առանձնացնել մի քանի գործնական քայլ.
- Հստակեցրեք նպատակը՝ բնակվել եք ուզում, վարձով տալ, թե հետագայում վաճառել. պահանջները տարբեր են։
- Ռենդերն ու մակետը մի դարձրեք միակ չափանիշ. նայեք շինհրապարակը, հանձնված նախագծերը և կառուցապատողի իրական աշխատանքը։
- Հարցրեք ժամկետի մասին ոչ միայն «երբ է ավարտվում», այլ ինչպես են հաշվարկել ուշացման ռիսկը և ինչ է լինում, եթե պլանը չի պահվում։
- Գնահատեք ոչ միայն բնակարանը, այլ բակը, կանաչ տարածքը, մայթերն ու հարակից ենթակառուցվածքը։
- Տեղանքը համեմատեք ձեր կենսակերպի հետ. ընտանեկան հանգիստն ու կենտրոնի արագ ռիթմը նույն կարիքը չեն։
- Գինը նայեք զգացողությունից հետո, բայց առանց խելամիտ հաշվի. էմոցիան կարևոր է, սակայն միակ որոշիչը չպետք է լինի։
Եզրակացությունն այս է. նորակառույցների շուկան այլևս չի ապրում միայն «շինարարության բումի» տրամաբանությամբ։ Գնորդը պահանջկոտ է դարձել, մրցակցությունն ուժեղանում է, իսկ վստահությունը ձևավորվում է ոչ թե գեղեցիկ նկարով, այլ որակով, ժամկետով և այն միջավայրով, որ կառուցապատողը թողնում է թաղամասում։ Երկարաժամկետ ներդրում կամ բնակարան գնելիս օգտակար է հենց այս հարցերով անցնել նախագիծը՝ առանց շփոթելու ընկերության խոստումն ու շուկայի իրականությունը։
